اسناد تجاری و انواع آن

اسناد تجاری
اسناد تجاری

اسناد تجاری و انواع آن

امروزه کاربرد اسناد تجاری در جامعه آن چنان رشد گرفته است که کمتر کسی می‌شود به استفاده از آن‌ها اقدام نکرده باشد به همین دلیل به بررسی اسناد تجاری و انواع اسناد تجاری با توجه گردد . دانستن ویژگی‌های اسناد تجاری در استفاده از این اسناد بسیار حائز اهمیت است . بدون تردید شناخت مصادیق یک مهم ، کمک شایانی در درک موضوع به خواننده می‌کند بر همین اساس از جمله مهم ترین و کاربردی ترین اسناد تجاری چک و سفته و برات می باشد که هریک دارای خصوصیات خاص می باشد . به همین دلیل در این مقاله به بررسی مفهوم اسناد تجاری چیست و هدف از کاربرد آن به چه معنا است و مصادیق اسناد تجاری در حقوق تجارت به چه صورت است می پردازیم .

مفهوم اسناد تجاری چیست و هدف از کاربرد آن به چه معنا است؟
اسناد تجاری وسیله‌ای هستند که معاملات غیرنقدی را تسهیل می‌کنند که به عبارتی پرداختی این معاملات توسط این اسناد صورت می‌گیرد و در واقع مهمترین ویژگی این اسناد ، کارکرد آن‌ها به عنوان وسیله پرداخت است .
مبنای اولیه ایجاد اسناد تجاری به خصوص برات و سفته ، جلوگیری از خطرات احتمالی ناشی از حمل مقدار زیاد پول نقد از مکانی به مکان دیگر ، سرقت راهزنان و کاهش هزینه حمل و نقل و در نتیجه سود آوری ، بوده است . اما به تدریج فوایدی دیگری برای این اسناد مطرح گردید . مهم ترین فایده را باید به ابزار پرداخت بودن در معاملات غیر نقدی اشاره کرد . علاوه بر این موارد به تدریج وسیله‌ای برای کسب اعتبار و تامین مالی نیز به کار رفت . جمیع جهات سبب گردید ، مردم و علی الخصوص تجار در معاملات خود به جای حمل پول نقد ، از اسنادی تجاری به صورت حال یا مدت دار استفاده کنند .

مصادیق اسناد تجاری در حقوق تجارت به چه صورت است؟
اسناد تجاری در حقوق تجارت در دو معنی به کار رفته است :

الف ) اسناد تجاری در معنای عام

ب ) اسناد تجاری در معنای خاص

اسناد تجاری در معنای عام ، شامل هر سندی که در مبادلات تجاری یعنی مبادلات ناشی از اعمال تجاری موضوع مواد 2 تا 5 قانون تجارت مصوب 1311 مورد استفاده قرار گرفته است . به طور مثال ، می‌توان به چک ، سفته ، برات ، اوراق سهام ، اوراق قرضه ، ضمانت نامه بانکی ، بارنامه و سیاهه تجارتی اشاره کرد .
اما منظور از اسناد تجاری به معنای خاص ، اسنادی هستند که معرف کارکرد اصلی خود هستند . به عبارتی دیگر ، همانطور که در مباحث پیشین مطرح گردید ، اسناد تجاری که جانشین پول هستند و معرف حق دینی حال یا با وعده کوتاه مدتی هستند . سه سند برات ، سفته و چک از مصادیق بارز اسناد تجاری در معنای خاص هستند . این سه سند به دلیل کاربرد گسترده‌ای که در جامعه دارند نظام حقوقی ( legal system ) خاص خود را دارا می‌باشند .

ویژگی‌های اسناد تجاری به معنای خاص از چه قرار است؟
اسناد تجاری در معنای خاص دارای ویژگی‌هایی هستند که به شرح ذیل بیان می‌گردد :

1 . این اسناد قابل معامله و نقل و انتقال هستند .

2 . این اسناد سند رسمی نیستند . زیرا مطابق ماده 1287 قانون مدنی ، « اسنادی که در اداره ثبت اسناد و املاک و یا دفتر اسناد رسمی یا در نزد سایر مامورین رسمی در حدود صلاحیت آنها و بر طبق مقررات‌ قانونی تنظیم شده باشند رسمی است . » بنابراین با توجه به اینکه ، این اسناد توسط مقامات مذکور تنظیم نشده‌اند ، از دایره اسناد رسمی خارج هستند .

3 . این اسناد معرف تعهدی حال یا مدت دار است که بدهکار مکلف به پرداخت آن است .

4 . معرف مبلغی پول هستند .

5 . به دلیل جایگاه خاص خود دارای نظام حقوقی نسبتا مفصلی می‌باشند .

6 . صدور آن‌ها ویژه تجار نیست بلکه غیرتجار می‌توانند دست به صدور آن‌ها بزنند .

7 . به استثنای چک که به موجب ماده 6 قانون صدور چک باید در فرم مخصوص خود نوشته شود ، اسناد تجاری برات و سفته نیازی به اینکه روی فرم چاپی مخصوص خود درج گردیده باشند ، شرط صحت آن‌ها نیست . البته این نکته حایز اهمیت است که این فرم‌ها تنها برای تسهیل روند وصول مالیات صدور اسناد تجاری است .

8 . قانون گذار صدور برات و سفته را هم با امضا و هم با مهر ممکن دانسته است ( مواد 223 و 308 قانون تجارت ) . اما برای صدور چک تنها امضا را شرط دانسته است و از مهر سخنی نگفته است . ( ماده 311 قانون تجارت )

9 . در برات و سفته الزام قانونی وجود دارد که مبلغ باید به حروف نوشته شده باشد ( مواد 225 و 308 قانون تجارت ) البته این نکته را نباید فراموش کرد که قانون گذار ضمانت اجرای خاصی برای مواردی که مبلغ به عدد درج گردیده ، وضع نکرده است . اما در چک الزام قانونی به اینکه مبلغ به عدد یا حروف باشد وجود ندارد .

10 . در برات به موجب ماده 225 قانون تجارت ، باید تاریخ با تمام حروف نوشته شود . اما در صورت اینکه تاریخ با عدد ذکر شود قانون گذار ضمانت اجرای خاصی وضع نکرده است . این الزام قانونی در سفته و چک وجود ندارد .

11 . علاوه بر موارد پیش گفته قانونگذاار مزایایی برای آن‌ها در نظر گرفته است . به طور نمونه می‌توان به ماده 292 قانون تجارت اشاره کرد که مقرر می‌دارد : « پس از اقامه دعوی محکمه مکلف است به مجرد تقاضای دارنده براتی که به علت عدم تادیه اعتراض شده است معادل وجه برات را از‌ اموال مدعی‌ علیه به عنوان تامین توقیف نماید . » همانطور که مشاهده می‌کنید ، صدور قرار تامین خواسته بدون نیاز به ایداع خسارت احتمالی ، ممکن گردیده است .

مجازات چک برگشتی چیست ؟

مجازات چک برگشتی
مجازات چک برگشتی

مجازات چک برگشتی

در قانون هر کاری که مخالف نظم عمومی باشد و امنیت جامعه و افراد را بر هم بزند عمل مجرمانه محسوب می شود و دارای مجازات است . صدو چک بلامحل یا چک برگشتی نیز یکی از مصادیق بهم زدن نظم عمومی است . کسی که اقدام به صدور چک می کند باید بداند که قادر به پرداخت مبلغ آن است تا چکش در موعد پرداخت برگشت نخورد .

اما بسیار پیش می آید که افراد بدون توجه به مواردی که موجب برگشت خوردن چک می شود اقدام به صدور آن می کنند . چک وقتی در دست دارنده آن است در تاریخ مشخصش باید پرداخت شود . حال اگر کسی اقدام به صدور چک بالامحل یا چک برگشتی کرد چه مجازاتی دارد ؟ در این مقاله به بررسی موارد برگشت خوردن چک ، مجازات صدور چک برگشتی و اعمال مجازات صدور چک برگشتی نسبت به صادر کننده می پردازیم .

” در صورتی که صادر کننده چک اقدام به صدور چک بلامحل کند ، دارای مجازات است “

موارد برگشت خوردن چک
مطابق قانون صدور چک ، مواردی که می توان چک را برگشت زد از قرار زیر است :

– وجه نقد کافی در حساب نداشته باشد و یا صاحب حساب تمام یا قسمتی از وجه چکی که صادر کرده است را از حساب بانکی برداشت نماید .
– صادر کننده با آگاهی نسبت به بسته بودن حساب خود چک صادر کند و یا بعد از صادر کردن چک حساب خود را مسدود نماید .
– زمانی که صادر کننده چک دستور دهد که وجه به دارنده چک پرداخت نشود .
– در صورتی که چک به صورتی تنظیم شده باشد که بانک به دلایلی مانند قلم خوردگی ، عدم مطابقت امضا و یا اختلاف در مندرجات چک از پرداخت وجه به دارنده چک خودداری کند .

مجازات صدور چک برگشتی
طبق ماده 7 قانون صدور چک ، در صورتی که صادر کننده چک اقدام به صدور چک بلامحل کند ، دارای مجازات است . این مجازات بر اساس میزان مبلغ چک متفاوت است که در جدول زیر آن را  نشان دادیم .

>

مبلغ مندرج در چک برگشتی
مجازات
کمتر از ۱۰ میلیون ريال
تا حداکثر 6 ماه حبس
از ۱۰ میلیون ريال تا 50 میلیون ریال
از 6 ماه تا 1 سال حبس
بیشتر از 50 میلیون ریال
حبس از 1 سال تا 2 سال / ممنوعیت از داشتن دسته چک به مدت  سال
در صورتی که صادر کننده چک ، اقدام به صدور چند چک برگشتی کند ، مجموع مبالغ آن چک ها در نظر گرفته خواهد شد تا میزان مجازات تعیین شود .

” مجازات صدور چک بالامحل با توجه به مبلغ چک متفاوت است “

اعمال مجازات صدور چک برگشتی نسبت به صادر کننده
مجازات صدور چک برگشتی یا چک بلامحل تنها نسبت به صادر کننده آن اعمال می شود و نه نسبت به ظهرنویسان . ظهرنویس کسی است که چک را پشت نویسی کرده است . بنابراین مجازات های گفته شده در بالا تنها نسبت به کسی که چک را صادر کرده است اعمال خواهد شد .

 مراحل اعلام مفقودی چک

مفقودی چک
مراحل اعلام مفقودی چک

 مراحل اعلام مفقودی چک

وقتی یک برگه چک تکمیل می شود و در دسته چک جدا می شود در حکم پول است و در صورت ارائه به بانک می توان وجه آن را وصول کرد . بنابراین احتیاط در حفظ و نگهداری چک بسیار مهم است . با همه اینها باز هم ممکن است پیش بیاید که یک برگه چک گم شود و یا به واسطه سرقت ، جعل و یا از طریق کلاهبرداری به دست دیگری بیافتد . در این شرایط اگر اقدامات لازم و درست صورت نگیرد احتمال سوء استفاده از چک و ایجاد مشکلات عدیده برای افراد وجود دارد . از این رو در این مقاله به بررسی مراحل اعلام مفقودی چک از جمله دستور عدم پرداخت به بانک ، مراجعه به مراجع قضایی ، ارائه گواهی به بانک می پردازیم .

” بعد از گم شدن چک صادر کننده باید به بانک کتبا دستور عدم پرداخت بدهد “

دستور عدم پرداخت به بانک
چک ممکن است به دلایل مختلفی مثل سرقت ، مفقود شدن ، کلاهبرداری ، جعل و … گم بشود . طبق ماده 14 قانون صدور چک ، بعد از گم شدن چک صادر کننده باید به بانک کتبا دستور عدم پرداخت بدهد . بانک بعد از بررسی هویت دستور دهنده ، در صورتی که کسی چک را به بانک ارائه دهد ، از پرداخت وجه آن خودداری می کند و با ذکر علت ، اقدام به صدور گواهی عدم پرداخت می کند . بنابراین اولین مرحله در اعلام مفقودی چک این است که صادر کننده به بانک مراجعه کند و در فرم مخصوصی که بانک به او می دهد دستور کتبی عدم پرداخت را بدهد .
در این وضعیت بانک برای مدت یک هفته حساب را مسدود می کند ، در این مدت صادر کننده باید به مراجع قضایی مراجعه کند .

مراجعه به مراجع قضایی
کار بعدی که صادر کننده بر عهده دارد این است که ظرف یک هفته ای که بانک حساب او را مسدود کرده است به مراجع قضایی صالح مراجعه کند و بعد اعلام مفقودی چک و تشکیل پرونده ، گواهی مربوط به مفقودی چک را از مرجع قضایی دریافت کند .
مرجع صالح برای چک تا مبلغ دویست میلیون ریال ، شورای حل اختلاف و مبلغ بیشتر ازآن دادسرا است .

نکته مهم : مراجعه به شورا منحصر به زمانی است که چک گم شده است ولی اگر چک سرقت ، جعل و یا کلاهبرداری شود ، باید در دادسرا اقامه دعوی کرد حتی اگر مبلغ چک کمتر از دویست میلیون ریال باشد .

” اگر چک سرقت ، جعل و یا کلاهبرداری شود ، باید در دادسرا اقامه دعوی کرد “

ارائه گواهی به بانک
مراحله بعدی از مراحل اعلام گم شدن چک این است که بعد از دریافت گواهی از مرجع صالح ، دستور دهنده باید حداکثر ظرف مدت یک هفته گواهیِ دریافتی از مرجع قضایی را به بانک تسلیم کند . اگر دستور دهنده این گواهی را به بانک ارائه ندهد ، بانک بعد از گذشت یک هفته ، در صورت تقاضای دارنده چک ، وجه آن را پرداخت خواهد کرد .
بعد از ارائه گواهی اعلام مفقودی به بانک ، بانک موظف است وجه چک را تا زمانی که تکلیف پرونده در مرجع رسیدگی مشخص نشده است ، در حساب مسدود نگه دارد .

چک سفید امضا چیست و موارد صدور آن

چک سفید امضا
چک سفید امضا

چک سفید امضا چیست و موارد صدور آن

یکی از اسناد تجاری پرکاربرد در جامعه امروزی چک می باشد . اگر چه قانونگذار به دلیل سهولت در معاملات روزمره چک را جایگزین پول نقد کرده است ولی با این وجود موجب مشکلات و محدودیت های برای استفاده کنندگان از آن شده است . همانطور که در مقاله چک و انواع آن بیان شد ، انواع چک عبارتند از : چک عادی ، چک تایید شده ، چک سفید امضا و چک مسافرتی ، چک رمز دار یا بین بانکی ، چک تضمین شده یا بانکی و چک مدت دار است که هر یک دارای خصوصیت ها و شرایطی می باشد و هر فردی برای استفاده از آن نیاز به اطلاعات کافی دارد . به همین دلیل در این مقاله به بررسی چک سفید امضا چیست و موارد صدور چک سفید امضا می پردازیم .

چک سفید امضا چیست
برای پاسخ به اینکه چک سفید امضا چیست باید گفت تعاریف گوناگونی از سوی نویسندگان حقوقی ارائه شده است ولی در واقع می توان گفت چکی است که توسط صادر کننده چک بدون نوشتن تاریخ و مبلغ در آن ، چک را امضا و صادر می کند و دارنده چک می تواند هر مبلغ را هر زمان که بخواهد در آن بنویسد و برای آن تاریخ مشخص نماید .

چک سفید امضا به دلیل این که در آن مبلغ و امضا نوشته نمی شود ، بسیار خطرناک است و ممکن است دارنده آن از چک سوءاستفاده کند .

موارد صدور چک سفید امضا
چک سفید امضا در موارد متعددی ممکن است صادر شود :

1- چکی که برای ضمانت صادر می شود . دارنده چک سفید امضا می تواند برای تکمیل و وصول اقدام نماید و در صورتی که برای تضمین داده شده باشد ، صادرکننده باید اثبات نماید چک بابت تضمین بوده و شکایت خیانت در امانت کند . در صورتی که چک سفید امضا بابت ضمانت صادر کرده اید حتما باید در پشت چک قید نمایید چک بابت ضمانت صادر شده است زیرا چک تضمینی در دسته چک های حقوقی قرار می گیرد ، بدین صورت جلوی سو استفاده دارنده چک گرفته می شود .

2- چک سفید امضا برای جبران خسارت احتمالی در صورتی که در معامله توافق یا شرط گذاشته شود صادر می شود ، برای مثال : برای جبران خسارت احتمالی برای عدم اجرای صحیح معامله یا عدم اجرای قرارداد ، اقدام به صدور چک سفید امضا شود برای جلوگیری از سو استفاده دارنده در متن قراراداد شماره چک صادر شده و علت صدور آن را بیان نمایید .

3- در موارد دیگری هم ممکن است چک سفید امضا صادر شود که در صورتی که مجبور به صدور آن شدید حتما از دریافت کننده آن رسید دریافت نماید و همانطور که در بالا به آن اشاره کرده ایم حتما جهت یا دلیل صدور آن را در متن چک بیان نمایید .

 وصول چک از طریق اجرای ثبت

 وصول چک از طریق اجرای ثبت
وصول چک از طریق اجرای ثبت

 

وصول چک از طریق اجرای ثبت

چک یکی از اسناد مهم و پرکاربرد برای انجام معاملات روزمره بسیاری از افراد است که گاهی با عدم پرداخت مواجه می شود . دارنده چک در صورت مراجعه به بانک و عدم دریافت تمام یا قسمتی از وجه چک ، می تواند به روش کیفری و حقوقی وجه چک را مطالبه نماید .

همچنین ، از آن رو که بر اساس قانون صدور چک ، چک های صادر شده اسناد لازم الاجرا محسوب می شوند ، می توان تقاضای رسیدگی به وجه چک پرداخت نشده را به اداره ثبت اسناد ارائه نمود . در این مقاله قصد داریم به بررسی مراحل وصول چک از طریق اجرای ثبت ، مزایای وصول چک از طریق اجرای ثبت و  معایب وصول چک از طریق اجرای ثبت بپردازیم .

” وصول چک برگشتی از طریق مراجعه به اداره ثبت اسناد محل نیز امکانپذیر است “

مراحل وصول چک از طریق اجرای ثبت – وکیل بندرعباس
مطابق ماده 2 قانون صدور چک ، شرط اولیه و اساسی وصول چک به شیوه ثبتی ، این است که چک باید عهده یکی از بانک های مجاز کشور صادر شده باشد . یعنی تنها چک هایی را می توان به شیوه ثبتی وصول نمود که وجه چک توسط بانک پرداخت شود ؛ نه موسسات مالی اعتباری و صندوق های قرض الحسنه . در صورت وجود شرط مذکور ، می توان به ادارات ثبتی مراجعه و تقاضای صدور اجراییه برای وصول چک نمود . صدور اجراییه برای وصول چک به شیوه ثبتی ، مدارک زیر را لازم دارد :

• اصل و فتوکپی برابر با اصل شده چک برگشتی و گواهی عدم پرداخت آن .

• کارت ملی متقاضی .

• بایستی مطابقت امضای صادرکننده با نمونه آن ، توسط بانک در گواهی عدم پرداخت قید گردد .

• دریافت فرم تقاضای صدور اجراییه چک از اداره ثبت و تکمیل آن .

مدارک فوق را بایستی به اداره ثبت اسناد محلی که بانک صادر کننده گواهی عدم پرداخت در آن قرار دارد ارائه نمود . به محض آن که برای چک اجراییه صادر شد ، این اجراییه به بدهکار ابلاغ می شود و او را موظف می کند ظرف مدت 10 روز نسبت به پرداخت مبلغ مندرج در چک ، فراهم نمودن ترتیبات پرداخت و یا معرفی اموال اقدام نماید . در صورتی که صادر کننده ظرف مدت 10 روز اقدامات لازم را انجام ندهد ، دارنده چک می تواند تقاضای توقیف اموال صادرکننده چک را به اداره ثبت ارایه نماید .

مزایای وصول چک از طریق اجرای ثبت
مزایای وصول چک از طریق اجرای ثبت را می توان شامل موارد زیر دانست :
– این شیوه با توجه به حجم بالای پرونده ها در مراجع حقوقی و کیفری دادگستری ، با سرعت بالاتری انجام می گیرد ؛ چرا که صدور اجراییه از طریق اداره ثبت ، تنها حدود 48 ساعت زمان نیاز دارد .
– به دلیل اینکه چک یک سند رسمی و لازم الاجراست ، طلب ناشی از چک نیازی به اثبات ندارد و اداره ثبت بر خلاف مراجع دادگستری ، هیچگونه رسیدگی انجام نداده و در مدتی کوتاه اقدام به صدور اجراییه می نماید .
– برای وصول چک از طریق اجرای ثبت ، نیازی به پرداخت هزینه دادرسی نیست ؛ بلکه هزینه بعد از وصول چک دریافت می شود ؛ در حالی که در رسیدگی توسط مراجع دادگستری ، ابتدا باید هزینه دادرسی پرداخت شود و سپس رسیدگی شروع می شود .
– وصول چک از طریق اجرای ثبت ، محدودیت زمانی 6 ماهه پیش بینی شده در روش شکایت کیفری از چک برگشتی را نخواهد داشت .

” شیوه ثبتی وصول چک در مقایسه با روش حقوقی و کیفری سرعت بیشتری دارد “

معایب وصول چک از طریق اجرای ثبت
از جمله معایب وصول چک از طریق اجرای ثبت می توان به موارد زیر اشاره نمود :
– از آن رو که وصول چک از طریق اجرای ثبت منوط به معرفی نمودن اموالی از بدهکار به اداره ثبت است ، در صورتی که طلبکار نتواند ظرف مدت یک سال اموالی از بدهکار را به اداره ثبت معرفی نماید ، هزینه اجراییه ( معادل پنج درصد وجه چک ) از خود او دریافت می شود .
– هزینه صدور اجراییه در این شیوه ، نسبت به هزینه دادرسی دعوای حقوقی و کیفری بیشتر است ؛ چرا که باید پنج درصد کل مبلغ چک را به عنوان هزینه صدور اجراییه پرداخت شود .
– توقیف اموال در شیوه ثبتی ، پس از ابلاغ اجراییه به بدهکار آغاز می شود لذا ممکن است در این فاصله بدهکار اموال خود را به دیگران منتقل نماید . اما با استفاده از شیوه حقوقی وصول چک ، صدور قرار تأمین خواسته برای جلوگیری از نقل و انتقال اموال توسط بدهکار، بدون اطلاع شخص بدهکار انجام می شود .
– اموال صادر کننده چک بی محل در صورتی توقیف می شود که این اموال جزء مستثنیات دین نباشند . توضیح آن که برخی از اموال که جزء ضروریات زندگی شخصی محسوب می شوند ، از توقیف معاف بوده و نمی توان طلب را از محل آنها وصول نمود ؛ مانند منزل ، اثاثیه و … . لذا از آنجایی که ممکن است صادر کننده چک برگشتی بعنوان بدهکار ، اموال دیگری جز مستثنیات دین نداشته باشد ، گاها وصول وجه چک با مشکل مواجه می شود .
همچنین ، صدور اجراییه برای وصول چک از طریق اجرای ثبت را فقط می توان علیه صادر کننده چک تقاضا نمود و علیه سایر امضا کنندگان ( پشت نویس و ضامن ) باید از طریق دادگستری اقدام کرد .