عدم قصاص پدر برای قتل فرزند

عدم قصاص پدر برای قتل فرزند

وکیل

متاسفانه در روز های اخیر خبری منتشر شد مبنی بر اینکه پدری در یکی از شهرهای شمالی کشور فرزند خود را به دلایل ناموسی به قتل رسانده است.  به تحلیل حقوقی اتفاق رخ داده می پردازیم.

در قانون مجازات اسلامی مصوب سال ۱۳۹۲ مقرر گردیده است، جنایت عمدی بر تمامیت جسمانی افراد با احراز سوء نیت و شرایط مورد نظر قانونگذار مستوجب ایجاد حق قصاص برای مجنی علیه یا اولیای دم می باشد، اما یکی از استثنائاتی که بر این قاعده کلی حاکم است این فرض می باشد که قاتل پدر یا جد پدری مقتول باشد، در فرض پیش گفته بحث قصاص منتفی بوده و پدر یا جد پدری به پرداخت دیه و تعزیر محکوم می گردند.

مستند قانونی و ریشه فقهی عدم قصاص پدر و جد پدری

ماده ۳۰۱ از کتاب سوم قانون مجازات اسلامی که مربوط به بحث قصاص می باشد به این امر پرداخته و اعلام می دارد “قصاص در صورتی ثابت می شود که مرتکب، پدر یا اجداد پدری مجنی علیه نباشد”

در نتیجه با عنایت به ماده فوق الذکر در صورتی که پدر یا اجداد پدری فردی، او را به قتل برسانند، بر خلاف قاعده کلی محکوم به قصاص نخواهند شد و به استناد ماده ۳۸۱ قانون مجازات اسلامی به پرداخت دیه و تعزیر محکوم می گردند.

حال اگر بخواهیم به ریشه فقهی این امر بپردازیم باید رجوع کنیم به حدیثی که منتسب به حضرت محمد (ص) می باشد و بیان می دارد “أَنْتَ‏ وَ مَالُکَ‏ لِأَبِیک‏” ‍ یعنی تو و اموالت برای پدرت می‌باشی.

همچنین حدیثی که در این خصوص به نقل از امام صادق (ع) بیان شده است و بدین شرح می باشد “لایقتل‏ الاب بابنه اذا قتله و یقتل‏ الابن بابیه اذا قتل اباه؛ پدر در صورتی که فرزندش را بکشد قصاص نمی‏شود؛ اما فرزند اگر پدرش را بکشد قصاص می‏شود

در نهایت فارق از مباحث قانونی به نظر قتل فرزند و عدم قصاص پدر یا اجداد پدری با قاعده برابری انسان ها در تناقض بوده و می بایست مراجع قانونگذاری با بازنگری و اصلاح قوانین حاکم شرایطی را به وجود آورند تا از بروز چنین حوادث دردناکی در آینده جلوگیری به عمل آید.

قتل رومینا توسط پدرش چه مجازاتی دارد؟

قتل ناموسی { قتل رومینا توسط پدرش} چه مجازاتی دارد؟

در کشور ما، زنان ناموس و شرف مردان محسوب می‌شوند و مردان نسبت به زنان خانواده خود احساس مالکیت و غیرت دارند. گاهی این نگاه فجایعی را رقم می‌زند. فاجعه قتل های ناموسی . مثل قتل دختر توسط پدر، پدربزرگ، برادر یا عمو… متاسفانه قانون در مورد پدر و پدربزرگ پدری، مجازات قصاص را نمی‌پذیرد و پدر و پدربزرگ به پرداخت دیه و حبس محکوم می‌شوند. اما وضعیت برای عمو و برادر به شکل دیگری است.

 

شرایط عمومی قصاص:

ابتدا لازم است معنی دو واژه را بیان ‌نماییم:

جانی: کسی که جنایتی را انجام داده است.

مَجنی علیه: کسی که جنایت بر او وارد شده است.

به طور کلی بر اساس ماده ی ۳۰۱ قانون مجازات اسلامی، برای اینکه کسی به قصاص محکوم شود، باید سه شرط زیر وجود داشته باشد:

  1. کسی که جنایت را انجام داده یا قاتل، پدر یا پدربزرگ پدری مقتول یا مجنی علیه نباشد.
  2. مقتول یا مجنی علیه عاقل باشد. در واقع اگر مقتول دیوانه و قاتل عاقل باشد، قاتل قصاص نمی‌شود. 
  3. مقتول و قاتل در دین یکسان باشند. به عبارت دیگر مسلمان برای قتل کافر، قصاص نمی‌شود. ولی کافر برای قتل مسلمان قصاص می‌شود.

آیا پدر برای قتل فرزند خود مجازات می‌‌شود؟

اگر شرایط بالا را مطالعه کرده باشید، متوجه می شوید که پدر برای قتل فرزند خود به قصاص محکوم نمی‌شود. برخی علت قصاص نشدن پدر برای قتل فرزند را این گونه بیان می‌کنند که پدر وظیفه ی تامین معاش خانواده را بر عهده دارد و با قصاص پدر خانواده سرپرست خود را از دست می‌دهد.

قضاوت اینکه این دلیل تا چه اندازه عقلانی و منطقی است را به شما می‌سپارم.

اگر پدر قصاص نمی شود، آیا مجازات می شود؟

پاسخ این سوال مثبت است. درست است که پدر برای قتل فرزند خود قصاص نمی‌شود، اما قانون چنین پدری را بدون مجازات رها نکرده است. مجازات پدری که فرزند خود را به قتل رسانده است به شرح زیر است:

  • پدر باید دیه ی فرزند مقتول خود را در صورت مطالبه ی اولیاء دم بپردازد. البته خود پدر از این دیه سهمی ندارد.
  • مطابق ماده ی ۶۱۲ قانون مجازات اسلامی بخش تعزیرات، پدر به ۳ تا ۱۰ سال حبس محکوم می شود.   

در واقع پدر از جنبه ی عمومی جرم به مجازات حبس محکوم می گردد.

 

اگر پدر به همراه کسی مشارکت در قتل فرزند داشته باشد تکلیف چیست؟

مقدمه

ابتدا مفهوم مشارکت در ارتکاب جرم را بررسی می کنیم:

هرگاه کسی به همراه شخص یا اشخاص دیگری رفتار جرم را انجام دهد، مشارکت در جرم اتفاق می افتد. در مورد جرم قتل هم هرگاه دو یا چند نفر با هم اقدام به قتل کنند و از دست رفتن جان فرد مستند به رفتار همه ی آن‌ها باشد، مشارکت در قتل رخ می دهد.

در حالتی که قتل با مشارکت چند نفر انجام می‌شود، هر یک از شرکا به قصاص محکوم می شوند.

نتیجه

حال وضعیتی را در نظر بگیرید که پدر با همدستی دیگری اقدام به قتل فرزند خود می‌کند. در این حالت مجازات پدر چگونه است؟

در حالتی که پدر به همراه دیگری فرزند خود را می کشد، در این حالت نیز امکان قصاص پدر وجود ندارد. اما شخص بیگانه که همدست پدر بوده، قصاص می شود. اما چون تنها بخشی از این جنایب بر عهده ی اوست و بخش دیگر را پدر مرتکب شده است. بنابراین اگر تصمیم بر قصاص شخص شریک در قتل باشد، پدر باید به اولیاء دم شریک جرم خود نصف دیه کامل را بپردازد.

اما اگر تصمیم بر قصاص نکردن شریک در قتل باشد، پدر باید نصف دیه ی کامل را به اولیاء دم فرزند مقتول خود بپردازد. در صورت دوم پدر هیچ سهمی از دیه نخواهد داشت.

علاوه بر این در مورد پدر، چون نمی‌توان او را قصاص کرد، پدر به سه تا ده سال حبس محکوم می‌شود.

شریک در قتل نیز اگر به علت گذشت شاکی یا دلایل دیگر قصاص نشود، به سه تا ده سال حبس محکوم می شود.

معاونت پدر در قتل فرزند:

به طور کلی معاونت در جرم یعنی فردی وارد عملیات اجرائی جرم و انجام رفتار نشود، اما ارتکاب جرم را برای دیگری تسهیل کند، یا او را ترغیب به ارتکاب جرم نماید. در این مورد می توانید مطلب معاونت در جرم را در سایت مطالعه نمایید.

در مورد جرم قتل هم همین است. ممکن است پدر رفتاری انجام ندهد که موجب مرگ فرزندش شود، اما به دیگری وجهی بپردازد تا فرزندش را بکشد یا مثلا درب خانه را برای قاتل باز بگذارد. در این مورد قاتل و فاعل اصلی قصاص می شود. اما پدر معاون در جرم قتل محسوب می شود. پدر با توجه به تبصره ماده ی ۶۱۲ قانون مجازات اسلامی به یک تا ۵ سال حبس محکوم می شود.

آیا پدری که فرزند خود را کشته است، از او ارث می برد؟

مطابق ماده ی ۸۸۰ قانون مدنی، قتل مانعی برای ارث بردن است. یعنی اگر کسی، دیگری را که از او ارث می برد عمدا به قتل برساند، از مقتول ارث نمی برد. پس اگر پدری فرزند خود را عمدا به قتل برساند، از فرزند مقتول خود ارث نمی برد. به علاوه با توجه به اینکه پدر به قصاص محکوم نمی شود، ممکن است بنا به درخواست سایر اولیاء دم به پرداخت دیه محکوم شود. در این صورت پدر از دیه نیز سهمی نخواهد داشت.

برای مطالعه ی بیشتر به مطلب ارث مراجعه نمایید.

نحوه ی رسیدگی به فرزند‌کشی به چه صورت است؟

رسیدگی به جرم قتل، با توجه به ماده ی ۳۰۲ قانون آیین دادرسی کیفری، در صلاحیت دادگاه کیفری یک قرار دارد. 

نکته ی مهم این است که بر اساس ماده ی ۳۰۹ قانون مجازات اسلامی، اینکه قاتل پدر یا پدربزرگ پدری مقتول بوده باید در دادگاه اثبات شود. حتما باید قاتل پدر واقعی مقتول باشد تا قصاص نشود. بنابراین پدرخوانده بابت قتل فرزندخوانده ی خود قصاص می‌شود. بنابراین نگاه عرف ملاک نیست. بلکه پیوند و رابطه ی خونی و نگاه قانون در این مورد ملاک است.

قتل نوه توسط پدربزرگ چه حکمی دارد؟

ممکن است پدربزرگی نوه ی خود را به قتل برساند. در این مورد باید بین پدر‌بزرگ مادری و پدربزرگ پدری تفاوت قائل شویم. 

چنانچه پدربزرگ مادری نوه ی خود را به قتل برساند، مانند سایر افراد قصاص می‌شود. اما اگر پدربزرگ پدری نوه ی خود را به قتل برساند، با توجه به آنچه گفتیم، قصاص نمی‌شود. اما به مجازات های زیر محکوم می گردد:

  • پدربزرگ باید دیه ی نوه ی مقتول خود را در صورت مطالبه ی اولیاء دم بپردازد. البته خود او از این دیه سهمی نخواهد داشت.
  •  پدربزرگ به ۳ تا ۱۰ سال حبس محکوم می شود.   

اگر برادر خواهر را بکشد قصاص می شود؟

قتل های ناموسی تنها محدود به قتل دختر توسط پدر یا پدر بزرگ نمی شود. گاهی برادر دست به این عمل وحشتناک می زند. در صورتی که برادر خواهر خود را به قتل برساند، به قصاص محکوم خواهد شد. البته اگر اولیاء دم از قصاص او گذشت کنند، برادر به سه تا ده سال حبس محکوم می گردد. ممکن است به درخواست اولیاء دم، برادر به پرداخت دیه محکوم شود.

قتل برادر‌زاده به دست عمو چه شرایطی دارد؟

در برخی طوایف و قبیله ها، عموی دختر با توجیه غیرت و غیرتمندی، دست به قتل برادر‌زاده ی خود می زند. در مورد عمو باید بگوییم هیچ معافیتی از قصاص برای او وجود ندارد و عمو هم به قصاص محکوم می شود. البته اگر اولیاء دم مقتول از قصاص گذشت کنند، عمو به سه تا ده سال حبس محکوم می گردد. ممکن است به درخواست اولیاءدم، عمو به پرداخت دیه برادر زاده خود محکوم شود.

آیا مادر برای قتل فرزند خود قصاص می‌شود؟

چنانچه مادری، فرزند خود را عمدا به قتل برساند، به قصاص محکوم می شود. متاسفانه کیفری قصاص بر خلاف پدر، در مورد مادر اجرا می شود. البته اگر اولیاء دم مقتول از قصاص گذشت کنند، مادر به سه تا ده سال حبس محکوم می گردد. ممکن است به درخواست اولیاء دم، مادر به پرداخت دیه فرزند خود محکوم شود.

 

قصاص

قصاص از «قص» گرفته شده و در زبان عربی وقتی یک امر دوبار تکرار شود لفظ «قصه» را بکار میگیرند.

قصاص در لغت بمعنای دنبال کردن و پی گیری کردن است.

در اصطلاح به معنای قتلی است که به دنبال قتل دیگر می آید و در جایی دیگر قصاص به معنای پی گیری کردن اثر جنایت به گونه ای که قصاص کننده (و یا اولیای دم) همان جنایتی را برجانی وارد کنند که جانی بر او یا مقتول وارد کرده است.

حکم قصاص در فقه اسلامی چه تعریفی دارد؟

مهمترین آیه ای که درباره قصاص در قرآن ذکر شده، آیه ۱۷۸ سوره بقره میباشد.

ای کسانی که ایمان اورده اید بر شما درباره کشته شدگان قصاص نوشته و مقرر شده آزاد در برابر آزاد و برده در برابر برده و زن در برابر زن. پس هر که از جانب برادر خود مورد چیزی از عفو قرار گرفت پس پیروی از معروف و پرداخت دیه به او به نیکی و احسان. این تخفیفی و رحمتی است از طرف پروردگارتان پس هرکه بعد از این عفو تجاوز کرد او را عذابی دردناک خواهد بود.

قصاص،مجازات علیه جسم و جان است. قرآن کریم علی رغم تاکید بر مطلوب بودن عفو مجرمین، پذیرش اصل قصاص را موجب حیات جامعه بشری دانسته است.

تعریف قصاص در قانون مجازات اسلامی

قانون کشور ما از دلیل های شرعی گرفته میشود و در قسمت قبل نمونه ای از آیاتی با موضوع قصاص را بیان کردیم. در قانون مجازات اسلامی مصوب۱۳۹۲ نیز درباره مجازات قصاص مباحثی را مطرح کرده است.

از ماده ۲۸۹ تا ۲۹۵ ق.م.ا درباره جنایت برنفس و حکم آن که قصاص است سخن به میان آورده است.

قانون مجازات اسلامی جنایات را بر۳ نوع بیان میدارد که عبارتند از:

الف) جنایت عمدی   ب) جنایت غیر عمدی که غیر عمدی تقسیم میشود به شبه عمدی و خطایی.

که بنابر قانون مجازات فرد در صورتی به قصاص محکوم میشود که نوع وارد شده جنایت عمدی باشد.

به بیان دیگر از یک طرف هم قصد فعل را داشته باشد هم قصد نتیجه یا از طرف دیگر قصد فعل را دارد و نوع وسیله هم کشنده است ولی قصد نتیجه ندارد و قصد انجام فعل را نسبت به مجنی علیه ای دارد که دارای شرایط عادی نیست مانند بیمار یا کودک. در این سه مورد جنایت عمدی و فرد به قصاص محکوم میشود.

قصاص چه شرایطی دارد؟

شرایط قصاص به مجموعه اوضاع و احوالی گفته میشود که اگر در مجنی علیه و جانی وجود داشته باشد و ثابت شود جانی به سزای اعمال خود میرسد.

ازجمله شریط قصاص آن چیزی است که در آیه ۱۷۸ سوره بقره بیان شده است.

همانطور که از نص قرآن برمی آید برای قصاص باید بین مجنی علیه و جانی از لحاظ حریت تساوی وجود داشته باشد. حریت یعنی آزاد بودن فرد از تملک به شخصی و در برابر عبد و بنده قرار میگیرد که در ماده ۳۰۱ق.م.ا توضیح داده شده است.

عبد در مقابل عبد قصاص میشود زیرا در عبد بودن مساوی اند.

زن در مقابل زن قابل قصاص است وهم چنین مرد دربرابر زن مشروط بر رد فاضل دیه و زن در برابر مرد بدون رد هیچگون مازادی.

از سایر شرایط قصاص تساوی در دین است. طبق این گفته هیچگاه یک فرد مسلمان برای مجنی علیه کافر قصاص نمیشود و فقط از باب عادت نشدن چنین جنایتی تعزیر خواهد شد که درماده ۳۰۱ق.م.ا توضیح داده شده است ولی اگر کافری موجب جنایتی برمسلمان شود حق قصاص پابر جاست.

مجنی علیه باید محقون الدم باشد. به عبارت دیگر باید خونش قابل احترام باشد که در مقابل مهدور الدم قرار میگیرد. این به این معنا نیست که اولیا دم مقتول میتوانند به تنهایی جانی را قصاص کنند زیرا این امر نیاز به اجازه مقام قضایی دارد و اگر بدون اجازه چنین عملی را مرتکب شوند بنابر نظری گناه کرد.. بر طبق قانون مجازات فرد تعزیر میشود.

از شرایط دیگر حکم قصاص کامل بودن عقل جانی و مجنی علیه است. بنابر این دیوانه در مقابل عاقل قصاص نمیشود و عاقل هم دربرابر دیوانه قصاص نمیشود به دیل اینکه در عقل تساوی ندارند و فقط دیه اینجا دیه ثابت میشود که در ماده ۳۰۵ توضیح داده شده است.

ذکر چند نکته دراین قسمت خالی از لطف نیست.

۱) پدر در مقابل کشتن فرزند خود اعم از اینکه دختر باشد یا پسر قصاص نمیشود. ولی مادر اگر فرزند خود را به قتل برساند حکم قصاص دارد . ولی عکس این موضوع امکان پذیر نیست.

۲) جنایت عمدی نسبت به مجنی علیه نابالغ، موجب قصاص میشود که در ماده ۳۰۴ به آن اشاره شده است.

۳) جنایت عمدی بر جنین هرچند بعد از دمیده شدن روح باشد موجب قصاص نمیشود و فقط مرتکب تعزیر خواهد شد که در ماده ۳۰۶ توضیح داده شده است.

ادله اثبات قصاص

به مجموعه ادله و دلیل هایی گفته میشود که باعث محکم شدن اتهام جنایت از طرف جانی بر مجنی علیه میشود که عبارتند از:

۱) اقرار: عبارت است از اخبار شخص به ارتکاب جرم از جانب خود است. مبنای این ادله روایتی ست از پیامبر اکرم که میفرماید: اقرار العقلا علی انفسهم جایز.

۲) شهادت شهود: شهادت عبارتند از اخبار شخصی غیر از طرفین دعوی به وقوع یا عدم وقوع جرم توسط متهم یا هر امر دیگری نزد مقام قضائی است.

۳)قسامه: عبارت از سوگند هایی است که در صورت فقدان ادله دیگر غیراز سوگند منکر و وجود لوث، شاکی برای اثبات جنایت عمدی یا غیر عمدی یا خصوصیات آن و متهم برای دفع اتهام از خود اقامه میکند.

۴) علم قاضی: عبارتند از یقین حاصل از مستندات بیّن در امری است که نزد او مطرح میشود. در مواردی که مستند حکم علم قاضی است او موظف است قرائن و امارات مستند علم خود را به طور صریح در حکم قید کند.

صاحبان حق قصاص چه کسانی هستند؟

صاحبان حق قصاص شامل افرادی ست که حق قصاص به آنها تعلق دارد و میتوانند اجرای آن را از مقام قضایی خواستار باشند.

طبق آنچه که در قانون مجازات بیان میشود ولی دم همان ورثه مقتول است به جز زوج یا زوجه او که حق قصاص ندارد. یعنی زن و شوهر ولی دم نمیباشند.

صاحبان حق قصاص سه تصمیم میتوانند نسبت به جانی اعمال کنند:

  1. گرفتن قصاص که اولی آنهاست.
  2. دیه که جایگزین قصاص شده.
  3. عفو که نه دیه گرفته میشود و نه حکم قصاص.

طبق ماده ۳۵۰ ق.م.ا اگر اولیای دم مقتول متعدد (بیش از یک نفر) باشند حق قصاص برای همه آنها وجود دارد.