شرایط و نکات مهم قوانین طلاق

شرایط و نکات مهم قوانین طلاق

وکیل و مشاور حقوقی در بندرعباس

متداول ترین راه انحلال ازدواج دائم، طلاق می باشد. طلاق یک عمل حقوقی یک جانبه است که بر اساس قانون به اختیار مرد می باشد. مانند حقوق تمامی کشورها بخشی از قانون کشور ما نیز مقرراتی را برای این عمل حقوقی اختصاص داده است ماده ۱۱۳۳ قانون مدنی تا ماده ۱۱۴۹ همین قانون در رابطه با طلاق وضع گردیده است ما در این نوشتار در خصوص طلاق مباحثی را ارائه خواهیم داد.

اقسام طلاق از حیث متقاضی آن

 

به موجب ماده ۱۱۳۳ قانون مدنی طلاق به اراده مرد قرار داده شده است به این ترتیب که او هر زمان که خواست می‌تواند تقاضای طلاق نماید، ولی در مواردی زن نیز می تواند با وجود شرایط مقرر در سایر مواد قانون از دادگاه تقاضای طلاق نماید بنابراین بر اساس قانون ایران طلاق ممکن است از جانب هر یک از زوجین تقاضا گردد.

نکته‌ای که ذکر آن در این قسمت لازم می نماید این است که در حقوق ایران علاوه بر اینکه متقاضی طلاق، ممکن است مرد یا زن باشد، موردی نیز وجود دارد که در آن هر دو طرف متقاضی طلاق هستند و در آن توافق دارند که به آن اصطلاحاً طلاق توافقی گفته میشود. اعمال این طلاق با موافقت هر دو طرف صورت می‌پذیرد. طلاق توافقی شامل طلاق خلع و طلاق مبارات می گردد که توضیح این دو طلاق در ادامه خواهد آمد.

 

درخواست طلاق از جانب مرد و تشریفات آن

در خصوص درخواست طلاق از جانب مرد باید توجه داشت که برای وی محدودیتی وجود ندارد. به عبارتی دیگر مرد می‌تواند در هر زمانی از دادگاه تقاضای صدور گواهی عدم امکان سازش جهت طلاق را بنماید. البته ثبت طلاق در این مورد منوط به این است که مرد حقوق مالی همسرش از جمله مهریه و نفقه، اجرت المثل و شرط تنصیف دارایی را بپردازد یا آنکه زن در خصوص حقوق مالی اش رضایت دهد یا آنکه مرد حکم اعسار (عدم توانایی برای پرداخت یکباره حقوق زن) دریافت کند و در نتیجه از پرداخت یک باره حقوق مالی زن معاف شود.

بنابراین مرد برای طلاق دادن همسرش باید به دادگاه رجوع نموده و دادگاه موضوع را به داوری ارجاع دهد و پس از صدور گواهی عدم امکان سازش برای اجرای صیغه طلاق و ثبت آن به دفترخانه رسمی ازدواج و طلاق مراجعه شود. ثبت طلاق به موجب گواهی عدم سازش منوط به قطعیت آن است. رای قطعی رای است که قابل واخواهی و تجدیدنظر نباشد. دفترخانه پس از پرداخت مطالبات زن از سوی مرد صیغه طلاق را جاری می نماید و آن را ثبت می کند. توجه داشته باشید که هیچ مردی نمی‌تواند حقی را که قانون برای او نسبت به طلاق همسرش پیش بینی کرده است اسقاط کند زیرا خلاف اخلاق حسنه و قواعد آمره راجع به خانواده است.


 


باید توجه داشته باشید که مدت اعتبار گواهی عدم امکان سازش سه ماه از تاریخ ابلاغ رای قطعی یا قطعی شدن رای است. در صورتی که ظرف مهلت مقرر گواهی به دفترخانه تسلیم نشود یا ظرف سه ماه از تسلیم، مدارک لازم ارائه نگردد گواهی صادره از درجه اعتبار ساقط شده و کلیه توافقاتی نیز که گواهی مزبور بر اساس آن صادر شده از بین خواهد رفت. چنانچه مرد، قادر به پرداخت حقوق مالی همسرش نباشد ولی در موعد اعتبار گواهی عدم امکان سازش گواهی مبنی بر طرح دعوای اعسار را به دفترخانه تسلیم کرده باشد اعتبار گواهی عدم امکان سازش تا تعیین تکلیف اعسار به قوت خود باقی خواهد بود.

در صورتی که مرد در مهلت سه ماهه به دفتر رسمی ازدواج و طلاق مراجعه و گواهی عدم امکان سازش تسلیم کند؛ در صورتی که زن ظرف یک هفته در دفترخانه حاضر نگردد سردفتر به زوجین اخطار می کند برای اجرای صیغه طلاق و ثبت آن در دفترخانه حاضر شوند و در صورت عدم حضور زن صیغه طلاق جاری و سپس ثبت می شود و به اطلاع زن خواهد رسید.

پیشنهادی میشود این مطلب را نیز مشاهده نمایید ⬅  طلاق قضایی و موارد آن در قانون

 

درخواست طلاق از جانب زن و تشریفات آن

درست است که گفتیم بر اساس قانون، حق طلاق با مرد می باشد ولی در مواردی نیز قانون به زنان اختیار تقاضای طلاق را داده است که در این ۴ مورد دادگاه شوهر را الزام به طلاق می نماید و در صورتی که شوهر وی را طلاق نداد زن به اذن حاکم شرع یعنی قاضی دادگاه خانواده، طلاق داده میشود. در صورتی که تقاضای طلاق از جانب زن باشد دادگاه اقدام به صدور حکم طلاق می نماید نه گواهی عدم امکان سازش.

ثبت طلاق به موجب حکم طلاق، منوط به نهایی شدن حکم است. منظور از رای نهایی رای است که قابل واخواهی و تجدیدنظر خواهی و فرجام خواهی نباشد. مدت اعتبار حکم طلاق ۶ ماه از تاریخ ابلاغ رای فرجامی یا انقضای مهلت فرجام خواهی است. در صورتی که زن در مهلت مقرر حکم را به دفترخانه تسلیم کند ولی مرد علی رغم ابلاغ دفترخانه بدون عذر موجه حاضر نشود؛ سردفتر به نمایندگی از مرد صیغه طلاق را جاری خواهد نمود.

منظور از حکم طلاق الزام مرد به طلاق می باشد و در جایی صادر می شود که زن به استناد غیبت یا عدم پرداخت نفقه یا عسر و حرج، تقاضای طلاق کند.

مواردی که زن حق تقاضای طلاق را دارد از این قرار می باشد:

  1. در صورت استنکاف شوهر از پرداخت نفقه وی و عدم امکان اجرای حکم دادگاه مبنی بر الزام نمودن او به پرداخت نفقه.
  2. در صورت ناتوانی شوهر از پرداخت نفقه وی
  3. در صورتی که ادامه زندگی مشترک موجب عسروحرج زوجه باشد دادگاه مرد را اجبار بر طلاق می کند و اگر اجبار وی میسر نبود زن به حکم دادگاه طلاق داده می شود ماده ۱۱۳۰ قانون مدنی برخی از موارد عسر و حرج برای زنان را به طور تمثیلی ذکر نموده است توجه داشته باشید که موارد درج شده در ماده ۱۱۳۰ تمثیلی هستند و در سایر موارد که موجب عسر و حرج زن می باشد و قاضی نیز این موارد را موجب عسر و حرج زن بداند، مشمول این ماده خواهند بود.
  4. در صورتی که زن از جانب مرد وکیل در اعمال طلاق باشد.

 

احکام طلاق به دلیل عسر و حرج زن

زمانی که ادامه زندگی مشترک برای زن وضعیتی را به وجود آورد که او را به سختی و مشقت بیندازد و به طور عادی غیر قابل تحمل باشد؛ میتواند تقاضای طلاق نماید و در صورتی که دادگاه وضعیت را غیرقابل تحمل تشخیص دهد حکم طلاق صادر خواهد نمود که اصطلاحاً به چنین طلاقی طلاق قضایی گفته می شود.

موارد تمثیلی عسروحرج برای زن در ماده ۱۱۳۰ قانون مدنی بیان گردیده است که عبارتند از:

  1. ترک زندگی خانوادگی توسط مرد به مدت شش ماه متوالی یا ۹ ماه متناوب در مدت یک سال بدون این که عذر موجهی داشته باشد.
  2. در صورتی که مرد به یکی از مواد مخدر یا مشروبات الکلی معتاد باشد که اعتیاد وی به اساس زندگی خانوادگی خلل وارد آورد.
  3. در صورتی که مرد با حکم قطعی دادگاه به حبس ۵ سال یا بیشتر محکوم شده باشد.
  4. در صورتی که مرد سوء رفتار مستمر داشته و یا این که همسر خود را مورد ضرب و شتم قرار دهد و عرف نیز چنین رفتاری را غیرقابل تحمل بداند.
  5. در صورتی که مرد مریضی صعب العلاج داشته باشد.

در صورتیکه عسروحرج زن اثبات شود صدور حکم طلاق مشروط به گذشته او از مهریه یا بذل مالی به شوهرش نیست.

احکام طلاق توافقی و تشریفات آن

همانطور که گفته شد اگر زوجین در طلاق با یکدیگر توافق داشته باشند تشریفات این نوع طلاق نسبت به دو مورد قبل کمتر بوده که برای مثال می توان عدم ارجاع طلاق به داوری را ذکر نمود. لازم به ذکر است در صورتی که طلاق توافقی باشد، دادگاه موضوع را به مرکز مشاوره خانواده ارجاع می دهد. در طلاق توافقی طرفین می توانند تقاضای طلاق توافقی را از ابتدا در مراکز مذکور مطرح کنند. در صورتی که طلاق توافقی باشد مانند موردی که درخواست طلاق از طرف مرد است دادگاه اقدام به صدور گواهی عدم امکان سازش خواهد نمود و اگر طلاق به درخواست زن باشد حسب مورد مطابق قانون به صدور حکم الزام زوج به طلاق یا احراز شرایط اعمال وکالت در طلاق مبادرت می کند. با توجه به اطلاق ماده ۱۱۳۴ در صورتی که زن از حضور در دفترخانه امتناع کند مانع اجرای صیغه طلاق نیست حتی اگر منشاء صدور گواهی عدم امکان سازش درخواست طرفین بوده باشد ولی اگر بعد از صدور گواهی عدم امکان سازش مرد از حضور در دفترخانه امتناع کند در صورتی که زن، وکالت در طلاق داشته باشد عدم حضور مرد مانع اجرای صیغه طلاق و ثبت آن نیست ولی در غیر این صورت امکان اجرای صیغه طلاق وجود ندارد و با انقضای مدت سه ماه گواهی عدم امکان سازش از درجه اعتبار ساقط میگردد.

پیشنهادی میشود این مطلب را نیز مشاهده نمایید ⬅  نمونه دادخواست فسخ نکاح به دلیل جنون ادواری همسر

اقسام طلاق از حیث قابلیت رجوع

طلاق را از این حیث می‌توان به دو قسمت تقسیم نمود. طلاق بائن و طلاق رجعی. طلاق بائن طلاقی است که شوهر در زمان عده حق ندارد از آن رجوع کند یعنی طلاق پس از آن که صورت گرفت قابل برگشت نیست ولی در مقابل طلاق رجعی طلاقی است که شوهر در زمان عده حق دارد از آن رجوع نماید یعنی طلاق پس از آن که صورت گرفت به واسطه لفظ یا فعلی که دلالت بر رو کند قابل برگشت از جانب شوهر است.

طلاق های زیر از انواع طلاق های بائن هستند و غیر از این موارد بقیه طلاق‌ها رجعی تلقی می گردند. طلاقهای با آن از این قرار است:

  • طلاق قبل از نزدیکی بین زن و مرد
  • طلاق زن یائسه
  • طلاق خلع: البته قبل از آنکه زن به عوض رجوع کند بعد از رجوع زن به عوض این طلاق هم رجعی می شود. طلاق خلع طلاقی است که در آن زن از شوهر ابراز کراهت می کند به همین دلیل زن مالی را به شوهر تملیک می نماید یا به اصطلاح بذل می کند تا شوهر در برابر این مال او را طلاق دهد به این مال فدیه گفته می شود که ممکن است عین مهریه یا معادل مهریه یا کمتر یا بیشتر از آن باشد.
  • طلاق مبارات: البته قبل از آنکه زن به عوض رجوع کند بعد از رجوع زن به عوضین طلاق همراهی میشود طلاق مبارات طلاقی است که در آن زن و شوهر هر دو از یکدیگر ابراز کراهت می کنند به همین دلیل زن مالی را به شوهر تملیک میکند تا شوهر در برابر این مال او را طلاق دهد به این مال فدیه گفته می‌شود که ممکن است عین مهریه یا معادل مهریه یا کمتر از مهریه باشد توجه داشته باشید که در این مورد فدیه نباید بیشتر از مهریه باشد.
  • سومین طلاق پس از ثبت ازدواج متوالی، یعنی در صورتی که زن و مردی ازدواج دائم کنند و ازدواج آنها به دلیل طلاق به هم بخورد و بعد از برهم خوردن ازدواج زن و مرد دوباره با یکدیگر ازدواج کنند و یا اینکه مرد به زن رجوع کند و این عمل تا ۳ بار تکرار شود و طلاق سوم آنها طلاق بائن خواهد بود و پس از آن مرد حق رجوع ندارد.

زمان طلاق

طلاق دادن زن در مدت عادت زنانه یا در حال نفاس صحیح نیست مگر در در صورتی که حامله باشد یا اینکه طلاق قبل از هرگونه نزدیکی با زن واقع گردد و یا اینکه شوهر غایب باشد به طوری که نتواند اطلاع حاصل کند که زن در عادت زنانه است یا خیر.

همچنین طلاق دادن زن در طهر مواقعه نیز صحیح نیست مگر اینکه زن یائسه و یا حامله باشد. طلاق زنی که هنوز یائسه نشده ولی با وجود اقتضای سن عادت زنانه نمی شود وقتی صحیح است که از تاریخ آخرین نزدیکی با او سه ماه گذشته باشد.

وکیل و مشاور حقوقی در بندرعباس