آیا دیوان عدالت اداری یک مرجع قضایی است ؟

وکیل بندرعباس

دیوان عدالت اداری
ساختار و تشکیلات دیوان عدالت اداری

 

آیا دیوان عدالت اداری یک مرجع قضایی است ؟

به جهت اینکه در سال های اخیر ارتباط متقابل حکومت و شهروندان افزایش یافته است ، از همین رهگذر ممکن است که شهروندان از بابت این ارتباط متقابل و گسترده و همچنین اعمال دولت ها دچار خساراتی بشوند و به همین دلیل لازم است تا مراجعی ایجاد شوند و به گونه ای تخصصی به دعاوی مردم علیه دولت رسیدگی کرده و حکم مقتضی را صادر کنند . به همین مناسبت در نظام حقوقی ایران به موجب اصل یکصد و هفتاد و سوم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران مرجعی تحت عنوان دیوان عدالت اداری پیش بینی شده است تا به دعاوی مردم علیه شهروندان رسیدگی نماید . در این مقاله قصد داریم ابتدا به بررسی این سوال بپردازیم که دیوان عدالت اداری چگونه مرجعی است و پس از آن صلاحیت و ساختار دیوان عدالت اداری را مورد بررسی قرار دهیم .

دیوان عدالت اداری چگونه مرجعی است
در خصوص بررسی دیوان عدالت اداری و صلاحیت آن ، نخستین سوالی که به ذهن می رسد آن است که دیوان عدالت اداری چگونه مرجعی است ؟ دیوان عدالت اداری مرجع قضایی است یا غیر قضایی ؟ با این توضیح که در کنار مراجع قضایی دادگستری ، رسیدگی به برخی از دعاوی به عهده مراجع غیر قضایی یا همان مراجع شبه قضایی قرار گرفته است که در این مراجع دعاوی میان دولت با شهروندان با اصول خاص هر دعوا رسیدگی می شود . به عبارت دیگر ، مراجع غیر قضایی مراجعی هستند که خارج از قوه قضاییه تشکیل می شوند و معمولا زیر مجموعه قوه مجریه هستند و نمی توان این مراجع را دادگاه به معنای خاص نامید . به عنوان مثال ، مراجعی مثل هیات حل اختلاف کارگر و کارفرما ، کمیسیون ماده 100 قانون شهرداری ، هیات رسیدگی به تخلفات اداری و غیره .

پیشنهادی میشود این مطلب را نیز مشاهده نمایید ⬅  هزینه تجدید نظر خواهی در دیوان عدالت اداری

با توجه به مطلب مذکور ، گاهی این سوال مطرح می شود که دیوان عدالت اداری چه نوع مرجعی است ؟ آیا دیوان عدالت اداری مرجع شبه قضایی است ؟ یا اینکه این دیوان مرجعی قضایی است و وظیفه رسیدگی به دعاوی را بر اساس اصول قضایی دارد ؟

در پاسخ به این سوال اصل یکصد و هفتاد و سوم قانون اساسی حایز اهمیت است که بر اساس آن ، ” به‏ منظور رسیدگی‏ به‏ شکایات ‏، تظلمات‏ و اعتراضات‏ مردم‏ نسبت‏ به‏ مأمورین‏ یا واحدها یا آیین‏ نامه‏ های‏ دولتی‏ و احقاق‏ حقوق‏ آن ها ، دیوانی‏ به‏ نام‏ دیوان‏ عدالت‏ اداری‏ زیر نظر رئیس‏ قوه‏ قضائیه‏ تأسیس‏ می‏ گردد . حدود اختیارات‏ و نحوه‏ عمل‏ این‏ دیوان‏ را قانون‏ تعیین‏ می‏ کند ” . بر اساس این اصل ، می توان گفت دیوان عدالت اداری نوعی مرجع قضایی است و زیر مجموعه قوه قضاییه قرار دارد که وظیفه رسیدگی به شکایات ، تظلمات و اعتراضات مردم علیه دولت را دارد . بنابراین ، به این نوع دعاوی طبق قانون دیوان عدالت اداری و با استفاده از اصول قضایی رسیدگی می گردد . برای دریافت اطلاعات بیشتر در مورد قانون دیوان عدالت اداری کلیک کنید .

صلاحیت های دیوان عدالت اداری
همانگونه که مطرح شد ، دیوان عدالت ادرای نوعی مرجع قضایی است و بر اساس قانون دیوان عدالت اداری مصوب 1392 به دعاوی مردم علیه شهروندان رسیدگی می کند . اما بر اساس این قانون ، دیوان عدالت اداری چه وظایف و چه صلاحیت هایی دارد ؟ بر اساس ماده 10 قانون دیوان عدالت اداری ، صلاحیت شعب دیوان عدالت اداری شامل موارد زیر است :

1 ) رسيدگی به شكايات و تظلمات و اعتراضات اشخاص حقيقی يا حقوقی از :

الف – تصميمات و اقدامات واحدهای دولتی اعم از وزارتخانه ها و سازمان ها و مؤسسات و شرکت های دولتی و شهرداری ها و سازمان تأمین اجتماعی و تشکیلات و نهادهای انقلابی و مؤسسات وابسته به آنها ؛

پیشنهادی میشود این مطلب را نیز مشاهده نمایید ⬅  نحوه تجدید نظر خواهی در دیوان عدالت اداری

ب – تصميمات و اقدامات مأموران واحدهای مذكور در بند « الف » در امور راجع به وظايف آنها ؛

2 ) رسيدگي به اعتراضات و شكايات از آراء و تصميمات قطعی هیأت های رسیدگی به تخلفات اداری و كميسيون‌ هايی مانند كميسيون ‌های مالياتی ، هيأت حل اختلاف كارگر و كارفرما ، كميسيون موضوع ماده 100 قانون شهرداری ‌ها منحصرا از حيث نقض قوانين و مقررات يا مخالفت با آنها ؛

3 ) رسيدگي به شكايات قضات و مشمولان قانون مدیریت خدمات کشوری و ساير مستخدمان واحدها و مؤسسات مذكور در بند 1 و مستخدمان مؤسساتی كه شمول اين قانون نسبت به آنها محتاج ذكر نام است اعم از لشكری و كشوری از حيث تضييع حقوق استخدامی . برای دریافت اطلاعات بیشتر در مورد صلاحیت های دیوان عدالت اداری و نحوه رسیدگی به دعاوی در دیوان عدالت اداری کلیک کنید .

ساختار دیوان عدالت اداری چگونه است
با عنایت به قانون دیوان عدالت اداری می توان ساختار دیوان عدالت اداری را به شرح زیر مورد بررسی قرار داد :

– شعب دیوان عدالت اداری ؛ که صلاحیت رسیدگی به دعاوی شهروندان علیه دولت را دارند . شعب دیوان عدالت اداری شامل شعب بدوی دیوان عدالت اداری و شعب تجدیدنظر دیوان عدالت اداری است ؛

– هیأت عمومی دیوان عدالت اداری ؛ رسیدگی به مقررات دولتی خلاف شرع ، قانون یا خارج از صلاحیت قوه مجریه ، صدور رای وحدت رویه و ایجاد رویه در صلاحیت هیات عمومی دیوان عدالت اداری است ؛

– هیات های تخصصی دیوان عدالت اداری ؛ رسیدگی به مواردی که در صلاحیت هیأت عمومی است ابتدائا توسط هیات تخصصی دیوان عدالت اداری انجام می شود ؛

– دفاتر استانی دیوان عدالت اداری ؛ دیوان عدالت اداری در شهر تهران مستقر است ولی به منظور تسهیل در دسترسی مردم سایر استان ها به خدمات دیوان ، دفاتر استانی دیوان عدالت اداری در هر یک از مراکز استان ها تاسیس شده است که وظیفه پذیرش و ثبت دادخواست های شهروندان را به عهده دارند .